PERŁY ZIEMI ŚWIĘTOKRZYSKIEJ

GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE

 

Góry Świętokrzyskie to najstarsze, obok Sudetów, góry w Polsce, z najwyższymi wzniesieniami – Łysicą (614 m n.p.m.) oraz Łysą Górą (595 m n.p.m.). Nazwa gór pochodzi od relikwii Drzewa Krzyża Świętego, przechowywanych w klasztorze na Łysej Górze. Charakterystyczne dla tego pasma są strome stoki i głęboko wcięte doliny, a jego najwyższe partie porastają monumentalne lasy jodłowe i bukowe. Osobliwością przyrody nieożywionej są gołoborza – rumowiska skalne (obszary wolne od boru). Największe z nich, które powstało na Łysej Górze, nosi imię znanego botanika prof. R. Kobendzy i zajmuje 3,84 ha powierzchni. Na obszarze gór w 1950 r. utworzono Świętokrzyski Park Narodowy.

ŚWIĘTOKRZYSKI PARK NARODOWY

 

Świętokrzyski Park Narodowy to jeden z najstarszych parków narodowych w Polsce – utworzony w 1950 roku, chroni wyjątkowy fragment Gór Świętokrzyskich. Jego obszar, powiększony w 1996 roku, obejmuje dziś powierzchnię prawie 8000 hektarów. Sercem Parku są porośnięte słynną „puszczą jodłową” Łysogóry – najwyższe pasmo tych gór – z legendarnym Świętym Krzyżem i Łysicą. Przeważają tu lasy jodłowo-bukowe, w których kryje się bogactwo świętokrzyskiej przyrody. Na terenie Parku wyznaczono pięć obszarów ochrony ścisłej: Chełmową Górę, Łysicę – Święty Krzyż, Czarny Las, Mokry Bór i Psarski Dół, łącznie obejmujących 38% powierzchni ŚPN. W Parku występuje wiele gatunków roślin, grzybów i zwierząt. Szczególną atrakcją są tutejsze gołoborza – rozległe rumowiska kwarcytowych głazów, skały osadowej, która powstała ponad pół miliarda lat temu. Najsłynniejsze z nich, znajdujące się na północnym zboczu Łysej Góry to charakterystyczny symbol Parku. Świętokrzyski Park Narodowy to miejsce, gdzie przyroda łączy się z legendą – idealne dla miłośników wędrówek, historii i dzikiej natury.

ŚWIĘTY KRZYŻ

 

Klasztor pobenedyktyński na szczycie góry Łysiec (595 m n.p.m.) w sercu Gór Świętokrzyskich to niezaprzeczalna wizytówka regionu świętokrzyskiego. Przechowywane w nim są Relikwie Drzewa Krzyża Świętego, które najprawdopodobniej podarował klasztorowi królewicz węgierski Emeryk, przebywający w Polsce na zaproszenie Bolesława Chrobrego. Złożone są w Kaplicy Oleśnickich, na sklepieniu i ścianach której widnieją malowidła przedstawiające apostołów i sceny związane z relikwiami. Na terenie zespołu klasztornego znajdują się udostępnione do zwiedzania: krypta Jeremiego Wiśniowieckiego oraz Muzeum Misyjne Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej. Nad całością kompleksu wznosi się odbudowana w 2014 r. wieża kościelna z tarasem widokowym, z którego podziwiać można piękną panoramę Gór Świętokrzyskich.

MUZEUM WSI KIELECKIEJ

 

Muzeum składa się z kilku oddziałów: Parku Etnograficznego w Tokarni (gm. Chęciny), Dworku Laszczyków w Kielcach, Zagrody Czernikiewiczów w Bodzentynie oraz Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie (dawniej Pomnik-Mauzoleum). Głównym obiektem instytucji jest Park Etnograficzny w Tokarni, w którym zgromadzono najcenniejsze zabytki drewnianego budownictwa z okresu XVIII i XIX wieku. Do najciekawszych i najbardziej unikatowych obiektów zaliczyć można m.in. dwór z Suchedniowa, spichlerz ze Złotej czy barokowy kościół z Rogowa. Odwiedzający mogą tu podziwiać wnętrza XIX-wiecznych chałup, warsztatów kowala, cieśli, stolarza i szewca, a także dawnej apteki, sklepiku czy pracowni krawieckiej. Wśród prezentowanej architektury użyteczności publicznej, mieszkalnej oraz gospodarczej znajdują się dawne karczmy, placówki edukacyjne, świątynie, a także posiadłości ziemskie wraz z folwarkami i plebaniami. Tego typu obiekty stanowią trzon ekspozycji – zarówno obecnej, jak i planowanej na najbliższy czas. Na przestrzeni obejmującej 65 hektarów udało się do tej pory ocalić i zrekonstruować 30 zabytkowych budynków przeniesionych z różnych zakątków regionu. Dodatkowo w sezonie turystycznym odbywa się tu sporo interesujących imprez, takich jak Wytopki Ołowiu, Rodzinne Niedziele w Skansenie czy Świętokrzyski Jarmark Agroturystyczny.

MUZEUM NARODOWE W KIELCACH

 

Muzeum Narodowe w Kielcach mieści się w dawnym Pałacu Biskupów Krakowskich, ufundowanym przez Jakuba Zadzika i wzniesionym w latach 1637–1644. Pałac jest najlepiej zachowaną rezydencją magnacką w Polsce z czasów dynastii Wazów. Działające tu Muzeum posiada bogate ekspozycje stałe, w tym: Zabytkowe Wnętrza z XVII i XVIII wieku, Dawne Uzbrojenie Europejskie i Wschodnie, Sanktuarium Marszałka Józefa Piłsudskiego oraz Galerię Malarstwa Polskiego i Europejskiej Sztuki Zdobniczej im. Alojzego Obornego (prezentującą dzieła od początku XVII w. do lat 50. XX w., m.in. P. Michałowskiego, J. Kossaka, J. Brandta, J. Chełmońskiego czy J. Malczewskiego). Integralną częścią kompleksu jest odtworzony na tyłach budynku XVII-wieczny ogród w stylu włoskim. Geometrycznie rozplanowane kwatery z bukszpanu, ułożone w barwne dywany kwiatowe, otoczone są murami i sadem owocowym – to idealne miejsce na wyciszenie i spacer. Ponadto, odwiedzając kielecki Rynek, warto zajrzeć do innego oddziału muzeum – nowoczesnego Muzeum Dialogu Kultur, które bada relacje między różnymi tradycjami i narodowościami.

MUZEUM ARCHEOLOGICZNE W WIŚLICY

 

Muzeum (będące oddziałem Muzeum Narodowego w Kielcach) to jeden z najważniejszych i najnowocześniejszych punktów na historycznej mapie Polski. Ta niepozorna dziś miejscowość w regionie ponidziańskim w czasach wczesnego średniowiecza stanowiła jeden z potężniejszych ośrodków politycznych i religijnych państwa Wiślan. Placówka w spektakularny sposób łączy autentyczne, wiekowe relikty z nowoczesną technologią multimedialną. Największą dumą i sercem muzeum jest unikatowa podziemna trasa turystyczna. Łączy ona w jeden spójny ciąg spacerowy obiekty, które dotychczas funkcjonowały jako osobne, rozproszone punkty archeologiczne. Kluczowymi elementami muzeum są: Płyta Orantów, Relikty Dwóch Kościołów Romańskich, Mistyczna Misa Chrzcielna oraz Dom Długosza.

JASKINIA RAJ

 

Jaskinię Raj odkryto w 1963 roku i dzięki zaangażowaniu badaczy oraz odkrywców zyskała ona status rezerwatu przyrody. Jest jedną z najbardziej znanych atrakcji Gór Świętokrzyskich. Ma 240 metrów długości, z czego do zwiedzania udostępniono 180-metrową trasę. Jaskinia zachwyca bogactwem kalcytowych form naciekowych. Zobaczyć w niej można różnorodne wytwory skalne, takie jak: stalaktyty, stalagmity, stalagnaty, pizoidy (kilkumilimetrowe, kuliste ziarna skalne) oraz inne formy krasowe. Ponadto grota stanowi azyl dla nietoperzy, a na jej ścianach żyją reliktowe okazy pająków. Niedaleko jaskini znajduje się wejście do specjalnej kapsuły sferycznej, gdzie mieści się Centrum Neandertalczyka. Podziwiać tam można innowacyjną ekspozycję prezentującą krzemienne narzędzia człowieka neandertalskiego, który mieszkał tu około 50 tysięcy lat temu. Atrakcjami centrum są m.in. naturalnych rozmiarów replika mamuta, szczątki nosorożca włochatego i niedźwiedzia jaskiniowego oraz hologram 3D czaszki neandertalczyka. Popularność miejsca zwiększają multimedialne prezentacje obrazujące polowania i życie codzienne ludzi pierwotnych.

ZAMEK KRÓLEWSKI W CHĘCINACH

 

Ruiny zamku królewskiego w Chęcinach to znakomity przykład średniowiecznej budowli obronnej typu górskiego – jej mury idealnie dopasowano do kształtu wzgórza. Część górną, z dwiema okrągłymi wieżami, wzniesiono około 1300 roku, natomiast dolną, z czworoboczną basztą, dobudowano w XV wieku. Na zamku odbywały się zjazdy i sejmiki, bywali tu królowie, a jeszcze częściej – ich małżonki. Dziś turyści mogą zwiedzać ruiny oraz podziwiać piękną panoramę z punktu widokowego na wieży. Aby tam dotrzeć, trzeba najpierw wspiąć się urokliwą ścieżką na samo wzgórze. Z miejscem tym wiąże się legenda o duchu dawnej mieszkanki warowni – królowej Bony. Legenda legendą, ale duch królowej ukazuje się zwiedzającym w sezonie turystycznym niemal codziennie. W tym historycznym miasteczku znajduje się również wiele innych zabytków. Godnymi polecenia są m.in. wczesnobarokowy klasztor ss. Bernardynek, kościół i klasztor Franciszkanów (ufundowany przez Kazimierza Wielkiego w 1368 roku), kościół parafialny z I połowy XIV wieku, renesansowa kamienica „Niemczówka” oraz późnorenesansowa synagoga z połowy XVII wieku. Na rozwój tego położonego przy trasie Kielce – Kraków miasteczka ogromny wpływ miały bogate złoża cennych kruszców: ołowiu, srebra oraz miedzi.

ZAMEK KRZYŻTOPÓR W UJEŹDZIE

 

Wzniesiony przez Wawrzyńca Senesa w latach 1631–1644 zamek „Krzyżtopór” w Ujeździe był przed powstaniem Wersalu jedną z największych budowli pałacowych w Europie i największą w ówczesnej Polsce. Fundator tego „palazzo in fortezza” – wojewoda sandomierski Krzysztof Ossoliński – chciał olśnić współczesnych mu ludzi. Ten monumentalny zespół pałacowy, wbudowany w pięcioboczną bastionową fortecę, wzniesiono na wzór kalendarza. Według planów zamek miał tyle okien, ile dni w roku, tyle komnat, ile tygodni, tyle wielkich sal, ile miesięcy oraz tyle baszt, ile pór roku. Według legendy bram ruin nie powinno się przekraczać nocą, gdyż przynosi to pecha. Wielu turystów, niezrażonych tą opowieścią, pojawia się jednak w Krzyżtoporze po zmroku, by wziąć udział w magicznym, nocnym zwiedzaniu w świetle pochodni i klimatycznych iluminacji.

PAŁACYK HENRYKA SIENKIEWICZA W OBLĘGORKU

 

Pałacyk w Oblęgorku to wyjątkowe miejsce na kulturalnej mapie Polski, nierozerwalnie związane z postacią autora Trylogii. Posiadłość ta stała się własnością Henryka Sienkiewicza w 1900 roku jako dar narodowy – wyraz wdzięczności i uznania ze strony rodaków z okazji 25-lecia jego działalności literackiej. Pisarz użytkował ten eklektyczny obiekt, otoczony malowniczym parkiem, przede wszystkim jako letnią rezydencję. Dzięki staraniom i bezinteresownemu przekazaniu majątku przez dzieci noblisty, w 1958 roku w dawnym domu pisarza utworzono pierwsze muzeum biograficzne poświęcone jego osobie. Od połowy lat 70. XX wieku placówka funkcjonuje jako oficjalny oddział Muzeum Narodowego w Kielcach, a jej unikatowy status potwierdza nadany w 2018 roku prestiżowy tytuł Pomnika Historii.

EUROPEJSKIE CENTRUM BAJKI W PACANOWIE

 

Centrum Bajki w Pacanowie to miejsce stworzone nie tylko la najmłodszych, ale także dla dorosłych, którzy chcą cofnąć się w czasie i wrócić do lat dziecięcych. Na terenie obiektu znajdują się: biblioteka, czytelnia, księgarnia, kino „Szkatułka”, „Mały Teatr”, sale warsztatowe. Największym zainteresowaniem cieszy się wystawa Bajkowy Świat. Można tu dotknąć eksponatów, odkryć co zawierają szuflady. Postaci z bajek prowadza dzieci przez magiczne tajemne strefy. W czarodziejskim Ogrodzie napotkać można Calineczkę śpiącą w kwiatowym kielichu, a w Krainie Soria Moria zwiedzający mogą wziąć udział w grze, której celem jest pokonanie złej Królowej Lodu. Wokół centrum mieści się kompleks ogrodów tematycznych. Zaprojektowano w nim niecodzienny ogród traw, gdzie można odpocząć w czterech stylizowanych na słomiane chatki baśniowych altanach. Co roku na początku czerwca w Pacanowie odbywa się Festiwal Kultury Dziecięcej. W 2021 r. otwarty został Park Edukacyjny „Akademia Bajki”. To nowa atrakcja podzielona na dwie strefy: ogólnodostępną ze skateparkiem dla młodzieży, fontanną i zielonym skwerem z siedziskami oraz strefę biletowaną, podzieloną tematycznie na cztery przenikające się edukacyjne ogrody, porządkujące świat literatury dziecięcej pod kątem gatunków literackich. Na terenie każdego z ogrodów zlokalizowane są stacje multimedialne, prezentujące treści edukacyjne, tematycznie nawiązujące do wybranych bajek, powieści, komiksów oraz legend zatopionych w morzu, legend świętokrzyskich, czyli legend od Bałtyku do Tatr. W Zwierzyńcu można podziwiać zwierzęta hodowlane oraz różnorodne ptactwo w kurnikach i wolierach. Interesującą atrakcją jest również park linowy.

CENTRUM EDUKACJI I KULTURY “SZKLANY DOM W CIEKOTACH”

 

Ciekoty to miejscowość położona na Świętokrzyskim Szlaku Literackim, której historia nierozerwalnie wiąże się z postacią Stefana Żeromskiego. To właśnie w Ciekotach pisarz spędził swoje dzieciństwo. Zachwyt i tęsknotę za poznanymi tu ludźmi, zapamiętanymi krajobrazami i spędzonymi chwilami znajdziesz na kartach jego powieści czy kolejnych stronach dzienników. Dwór, w którym mieszkała rodzina pisarza na początku XX wieku strawił pożar. W miejscu nazywanym potocznie Żeromszczyzną znajdziesz obecnie Centrum Edukacji i Kultury “Szklany Dom”. Już w nazwie Centrum fani twórczości Żeromskiego znajdą nawiązanie do słynnych szklanych domów przedstawionych w powieści “Przedwiośnie”. Centrum mieści się w futurystycznym budynku, w którego gościnnych progach odbywają się liczne koncerty, spotkania autorskie i festiwale. Na terenie Centrum znajduje się dwór – nawiązujący do XIX-wiecznych tradycji szlacheckich współczesną replikę dworu dzierżawionego przez rodzinę Żeromskich. Wnętrza dworku swoim klimatem i wyposażeniem dokładnie odzwierciedlają ducha epoki, prawdę historyczną i wrażenia samego Stefana, opisane w dziełach literackich i prywatnych dziennikach. Centrum Edukacji i Kultury to miejsce, w którym pamięć o Żeromskich podtrzymywana jest na wiele sposobów. Jednym z nich jest impreza z pogranicza sportu i turystyki – Maraton Pieszy Przedwiośnie. Uczestnicy imprezy startują i finiszują w Ciekotach. Każdy z nich ma do pokonania 75 kilometrów trasy prowadzącej po najbardziej malowniczych zakątkach Gór Świętokrzyskich.

MUZEUM ARCHEOLOGICZNE I REZERWAT “KRZEMIONKI”

 

O krzemieniu stało się szczególnie głośno w 2019 r., kiedy to Krzemionkowski Region Prehistorycznego Górnictwa Krzemienia Pasiastego jako pierwszy obiekt w regionie został wpisany na prestiżową listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Dzięki prowadzonym tu badaniom archeologicznym wiemy, że kamień ten ceniony był także w okresie neolitu, a więc nawet 5000 lat temu. Być może to magiczne właściwości krzemienia już wtedy skłaniały człowieka do tego, by z ogromnym wysiłkiem sięgać po ten skrywany pod ziemią skarb. Największą atrakcją Muzeum jest trasa turystyczna o długości ok. 1,5 kilometra. Wędrując nią zobaczysz miejsca, które nie zmieniły się od czasów, “gdy przed kilku tysiącami lat wycofał się stąd ostatni neolityczny górnik”. Wizyta w tym miejscu jest jak podróż w czasie, podczas której zobaczysz oryginalne wyrobiska kopalń, hałdy i zagłębienia poszybowe. Znaczną część trasy, bo aż 500 metrów pokonasz pod ziemią. Wędrując korytarzami schodzącymi nawet 11 metrów pod powierzchnię, poznasz warunki pracy górników. To także cenna lekcja geologii naszego regionu, podczas której zaznajomisz się z teoriami na temat powstania tak niezwykłego kamienia jak krzemień. Ale Krzemionki to nie tylko trasa turystyczna. To także wykonana w oparciu o wyniki badań archeologicznych pradziejowa osada, która ożywa w czasie organizowanych tu w sezonie turystycznym imprez. Dziś krzemień pasiasty, chętnie używany przez jubilerów, nazywany jest świętokrzyskim diamentem. Wielu podkreśla też jego magiczne właściwości, mówiąc, że jest to kamień, który ma moc przywracania optymizmu.

BUSKO-ZDRÓJ

 

Przekraczając bramy parku zdrojowego w Busku-Zdroju, w pełni poczujesz klimat uzdrowiska pełnego słońca, zieleni i uzdrawiającej wody. Park pięknie łączy dziewiętnastowieczną historię z nowoczesnością. Jego sercem jest symetryczny ogród francuski z klasycystycznym budynkiem łazienek “Marconi” z 1836 roku, który zachwyca monumentalną pijalnią wód i salą koncertową. Ogród francuski otacza dziki, angielski park, a główny trakt spacerowy prowadzi aleją Mickiewicza aż do rynku. W nowej części parku powstała nowoczesna tężnia solankowa, która jest prawdziwym hitem uzdrowiska. Ta imponująca, okrągła konstrukcja ma 72 metry średnicy i 10 metrów wysokości. Składa się z dwóch pierścieni tarniny, które otaczają dziedziniec z fontanną mgielną. Na szczycie tężni znajduje się punkt widokowy, z którego można podziwiać panoramę miasta i barwne kompozycje kwiatowe. Nowy park oferuje mnóstwo dodatkowych atrakcji dla całych rodzin. Znajduje się tu oranżeria, dom zdrojowy z całoroczną mini tężnią, multimedialna fontanna oraz nowoczesny plac zabaw. Odnowione alejki, ścieżki rowerowe, klimatyczne oświetlenie i wygodne ławki zapewniają kuracjuszom komfortowy wypoczynek. Obiekt pełni także funkcje kulturalne, goszcząc liczne koncerty na świeżym powietrzu.

SANDOMIERZ

 

Leżący nad rzeką Wisłą Sandomierz, usytuowany jest na malowniczych siedmiu wzgórzach poprzecinanych lessowymi wąwozami, stąd często nazywany jest „małym Rzymem”. Sandomierz szczyci się okazałą, oryginalną zabudową architektoniczną, której sercem jest wpisane do rejestru zabytków Stare Miasto – jedno z najpiękniejszych w Polsce, z fragmentami murów średniowiecznych oraz Bramą Opatowską z XIV wieku. Na jej szczycie znajduje się taras widokowy, z którego można podziwiać malowniczą panoramę miasta i okolic. Centralnym punktem Starówki jest Rynek, który okalają mieszczańskie kamienice o ogromnej wartości historycznej. W ich piwnicach, spiżarniach i lochach wytyczono Podziemną Trasę Turystyczną, która rozpoczyna się w domu Oleśnickich. Perłą architektury jest Ratusz zwieńczony renesansową attyką, na jego parterze mieści się dział historyczny Muzeum Okręgowego, na piętrze Sala Ślubów, w podziemiach Lapidarium. W sandomierskiej gotyckiej Katedrze p.w. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, w skarbcu przechowywane są relikwie Drzewa Krzyża Świętego oraz przywilej II lokacji miasta z 1286 roku. W prezbiterium świątyni znajdują się freski bizantyjsko-ruskie z poł. XV wieku ufundowane przez Władysława Jagiełłę. Ołtarze i portale katedry wykonane są z czarnego marmuru, a ozdobione marmurem różowym. Ściany naw bocznych zdobią malowidła przedstawiające okrutne losy pierwszych chrześcijańskich męczenników. Kolejny nieodzowny element sandomierskiej wycieczki to Zamek Kazimierzowski, dawna siedziba władców Polski, XIII-wieczny kościół św. Jakuba oraz Dom Długosza – obecnie siedziba Muzeum Diecezjalnego. Wytchnienie od codziennego zgiełku daje Wąwóz Królowej Jadwigi, w którym zobaczyć można oryginalnie ukształtowane na powierzchni korzenie starych drzew. Warto wspomnieć, iż w najpiękniejszych zakątkach Sandomierza, od 2008 roku, rozgrywana jest akcja telewizyjnego serialu „Ojciec Mateusz” z Arturem Żmijewskim w roli głównej.